ระบบบำบัดน้ำเสียของโรงงานผลิตอาหารหมักดอง เช่น กระเทียมดองและผักกาดดอง มักใช้ระบบชีวภาพทั่วไปไม่ได้ผล เพราะน้ำเสียมีทั้งความเค็ม ความเป็นกรด กลิ่นแรง และความขุ่นสูง บทความนี้จะพาไปดูว่าทำไมระบบบำบัดน้ำเสียเคมีจึงเหมาะกับโรงงานประเภทนี้ โดยอ้างอิงจากหน้างานจริงของทีม M-TECH WATER SOLUTION ที่เปลี่ยนน้ำขุ่นให้ใสจนปล่อยออกสู่ธรรมชาติได้
ระบบบำบัดน้ำเสียเคมีที่ติดตั้งเสร็จและส่งมอบงานแล้ว ณ โรงงานผลิตของหมักดองระบบบำบัดน้ำเสียเคมีคืออะไร?
ระบบบำบัดน้ำเสียเคมีคือระบบที่เติมสารเคมีลงในน้ำเสียเพื่อปรับค่ากรด-ด่างและทำให้สิ่งสกปรกจับตัวเป็นตะกอน แล้วแยกตะกอนออกจากน้ำใส วิธีนี้เหมาะกับน้ำเสียที่จุลินทรีย์ย่อยสลายได้ยาก
ระบบตกตะกอนเคมี (Chemical CoagulationFlocculation) คือกระบวนการเติมสารสร้างตะกอน (Coagulant) และสารช่วยตกตะกอน (Flocculant) เพื่อรวมอนุภาคขนาดเล็กที่ทำให้น้ำขุ่นให้เป็นก้อนใหญ่ จนหนักพอที่จะจมลงก้นถัง
สารเคมีหลักที่ใช้มีดังนี้
- ด่าง (เช่น โซดาไฟหรือปูนขาว): ใช้ปรับน้ำที่เป็นกรดให้มีค่าเป็นกลาง
- PAC (Poly Aluminium Chloride): ใช้สร้างตะกอน ทำให้อนุภาคเล็ก ๆ เริ่มจับตัวกัน
- โพลิเมอร์ (Polymer): ใช้รวมตะกอนเล็ก ๆ ให้เป็นก้อนใหญ่ที่จมตัวเร็วขึ้น
ถังสารเคมีและปั๊มเติมสาร (Dosing Pump) สำหรับ PAC และโพลิเมอร์ทำไมน้ำเสียโรงงานของหมักดองต้องใช้ระบบบำบัดน้ำเสียเคมี?
เพราะน้ำเสียจากการหมักดองมีความเป็นกรดสูง มีเกลือ และอาจมีสารเคมีจากกระบวนการผลิตปนอยู่ ซึ่งยับยั้งการทำงานของจุลินทรีย์ ระบบชีวภาพจึงบำบัดได้ไม่ดี การใช้เคมีช่วยให้ควบคุมผลลัพธ์ได้แน่นอนกว่า
ลักษณะน้ำเสียจากโรงงานของหมักดอง
- กลิ่นแรง: เกิดจากกระบวนการหมัก เช่น น้ำดองกระเทียมและผักกาดดอง
- ค่าความเป็นกรดสูง: ค่า pH ต่ำจากกรดที่เกิดระหว่างการหมัก
- ความเค็มสูง: เกลือที่ใช้ดองทำให้จุลินทรีย์ทั่วไปทำงานได้ไม่ดี
- ขุ่นมากและมีสี: มีเศษผักและสารแขวนลอยปริมาณมาก
- ปริมาณน้ำไม่สม่ำเสมอ: ปล่อยน้ำเสียเป็นรอบตามรอบการผลิต ไม่ได้ไหลต่อเนื่อง
น้ำเสียดิบจากการหมักดองในบ่อพักบ่อแรก ก่อนเข้าระบบบำบัดเปรียบเทียบระบบชีวภาพกับระบบเคมี
| หัวข้อ | ระบบชีวภาพ | ระบบบำบัดน้ำเสียเคมี |
|---|---|---|
| หลักการ | ใช้จุลินทรีย์ย่อยสลายสารอินทรีย์ | ใช้สารเคมีปรับ pH และตกตะกอน |
| น้ำเสียกรดหรือเค็มสูง | จุลินทรีย์ตายหรือทำงานได้ไม่ดี | รับมือได้ดี |
| ความเร็วในการเห็นผล | ใช้เวลาเลี้ยงเชื้อหลายสัปดาห์ | เห็นผลเร็ว ควบคุมได้ทันที |
| น้ำเสียที่ปล่อยเป็นรอบ | ระบบเสียสมดุลง่าย | ปรับปริมาณสารเคมีตามน้ำที่เข้ามาได้ |
| ค่าใช้จ่ายหลัก | ค่าไฟเติมอากาศ | ค่าสารเคมีและการกำจัดตะกอน |
หมายเหตุ: ถ้าน้ำเสียมีค่า BOD หรือ COD ละลายน้ำสูงมาก ผู้เชี่ยวชาญอาจออกแบบให้ใช้ระบบเคมีร่วมกับระบบชีวภาพ ดังนั้นควรเก็บตัวอย่างน้ำไปวิเคราะห์ก่อนเลือกระบบทุกครั้ง อ่านเพิ่มเติมเรื่อง ระบบบำบัดน้ำเสียแบบชีวภาพ
ระบบบำบัดน้ำเสียเคมีทำงานอย่างไร?
ระบบบำบัดน้ำเสียเคมีทำงานเป็นลำดับ คือปรับ pH แล้วกวนเร็วกับ PAC จากนั้นกวนช้ากับโพลิเมอร์ ตามด้วยการตกตะกอนและการกรอง ตัวอย่างนี้มาจากหน้างานโรงงานของหมักดองที่ทีม M-TECH ติดตั้งจริง
แผนผังขั้นตอนการทำงานของระบบบำบัดน้ำเสียเคมี- ถังปรับ pH: ปั๊มสูบน้ำเสียจากบ่อพักผ่านท่อขนาด 2 นิ้ว เข้ามายังถังนี้ ตัวควบคุม pH (pH Controller) จะสั่งปั๊มเติมด่างจนน้ำมีค่าเป็นกลาง แล้วสั่งปั๊มหยุดเองโดยอัตโนมัติ
ตัวควบคุม pH สั่งปั๊มเติมด่างให้ทำงานและหยุดเองโดยอัตโนมัติ - ถังกวนเร็ว (Rapid Mix) และเติม PAC: กวนแรงเพื่อให้สารเคมีกระจายทั่วถึง ตะกอนขนาดเล็กจะเริ่มก่อตัว
- ถังกวนช้า (Slow Mix) และเติมโพลิเมอร์: กวนเบา ๆ ให้ตะกอนเล็กรวมตัวเป็นก้อนใหญ่ ตอนนี้จะเริ่มเห็นน้ำใสแยกชั้นออกมา
ถังกวนช้าที่หน้างานจริง ตะกอนเริ่มจับตัวและน้ำใสแยกชั้นขึ้นด้านบน - ถังตกตะกอน: ตะกอนจมลงก้นถังและถูกระบายออกทางท่อ ส่วนน้ำใสล้นผ่านแผ่นน้ำล้นแบบฟันเลื่อย (V-notch Weir) ออกไป
น้ำใสไหลล้นผ่านแผ่นฟันเลื่อย ขณะที่ตะกอนจมอยู่ก้นถัง - ถังเก็บน้ำใส: ขนาดประมาณ 100 ลูกบาศก์เมตร ใช้พักน้ำก่อนส่งไปกรอง
- ถังกรอง: ใช้สารกรองแอนทราไซต์ (Anthracite) ดักตะกอนละเอียดที่หลุดรอดมา ทำให้น้ำใสขึ้นอีก หากต้องการลดสีและกลิ่นเพิ่ม สามารถเสริมถ่านกัมมันต์ (Activated Carbon) ได้
ถังเก็บน้ำใสและถังกรองแอนทราไซต์ ขั้นตอนสุดท้ายก่อนปล่อยน้ำ - ปล่อยออก: น้ำที่ผ่านการกรองแล้วจะลงบ่อพักสุดท้าย ก่อนปล่อยออกสู่ธรรมชาติ
ข้อควรรู้: ถังโพลิเมอร์ต้องมีใบกวนทำงานตลอดเวลา เพื่อไม่ให้สารจับตัวเป็นก้อน เพราะก้อนโพลิเมอร์จะไปอุดท่อและทำให้ปั๊มเติมสารเคมี (Dosing Pump) เสียหายได้
ชมคลิปหน้างานจริง
อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ การบำบัดน้ำเสียมีกี่ประเภท? และ เลือกถังบำบัดน้ำเสียแบบตั้งพื้น & แบบฝังดิน แบบไหนดีกว่ากัน
ทำไมต้องสูบน้ำผ่านบ่อพักหลายบ่อ?
ถ้าจุดที่เกิดน้ำเสียอยู่ไกลจากตัวระบบ การสูบน้ำต่อกันเป็นทอด ๆ ผ่านบ่อพัก (Sump) หลายบ่อจะช่วยลดภาระของปั๊ม ดูแลรักษาง่าย และควบคุมการไหลของน้ำได้ดีกว่าการใช้ปั๊มตัวใหญ่สูบระยะไกลครั้งเดียว
ที่หน้างานนี้มีบ่อพักทั้งหมด 6 บ่อ โดยสูบน้ำจากบ่อ 1 ไปบ่อ 2 และต่อไปเรื่อย ๆ จนถึงบ่อสุดท้ายที่อยู่ใกล้ระบบที่สุด ข้อดีของวิธีนี้คือ
- ใช้ปั๊มขนาดเล็กลง จึงประหยัดค่าไฟ
- ปั๊มไม่ต้องทำงานหนัก จึงมีอายุการใช้งานยาวขึ้น
- ถ้าปั๊มตัวไหนเสีย ก็ซ่อมได้เป็นจุด ๆ โดยไม่ต้องหยุดทั้งระบบ
บ่อพักน้ำเสียและปั๊มสูบส่งน้ำต่อไปยังบ่อถัดไปตะกอนเคมีต้องกำจัดอย่างไรให้ถูกกฎหมาย?
ตะกอนจากระบบบำบัดน้ำเสียเคมีต้องนำไปตากให้แห้งในลานตากตะกอน แล้วส่งให้ผู้รับกำจัดที่ได้รับอนุญาตจากกรมโรงงานอุตสาหกรรม ห้ามนำไปใส่ต้นไม้หรือทิ้งในที่สาธารณะเด็ดขาด
ลานตากตะกอน (Sludge Drying Bed) ทำงานอย่างไร?
- ชั้นล่าง: หินหยาบ
- ชั้นกลาง: หินละเอียด
- ชั้นบน: ทราย ซึ่งน้ำซึมผ่านได้ แต่ตะกอนจะค้างอยู่ที่ผิวหน้า
ปล่อยตะกอนให้แห้งประมาณ 3-7 วัน แล้วจึงตักออกไปกำจัด ส่วนน้ำที่ซึมผ่านชั้นทรายจะไหลกลับลงบ่อพักเพื่อบำบัดใหม่ โดยไม่ปล่อยทิ้ง
ลานตากตะกอน ตะกอนเคมีค้างอยู่บนผิวทรายระหว่างรอให้แห้งดูเพิ่มเติมได้ที่ ระบบบำบัดน้ำเสียโรงงานล่ม! สาเหตุเพราะอะไร
น้ำทิ้งโรงงานต้องผ่านมาตรฐานอะไรบ้าง?
โรงงานในประเทศไทยต้องปล่อยน้ำทิ้งให้ได้ตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง กำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากโรงงาน พ.ศ. 2560 ค่าหลักที่ควรรู้มีดังนี้
| พารามิเตอร์ | ค่ามาตรฐานทั่วไป |
|---|---|
| ความเป็นกรด-ด่าง (pH) | 5.59.0 |
| BOD (ความสกปรกที่จุลินทรีย์ย่อยได้) | ไม่เกิน 20 มก./ลิตร |
| COD (ความสกปรกรวมที่วัดด้วยสารเคมี) | ไม่เกิน 120 มก./ลิตร |
| สารแขวนลอย (TSS) | ไม่เกิน 50 มก./ลิตร |
| สีและกลิ่น | ต้องไม่เป็นที่น่ารังเกียจ |
ค่าข้างต้นอาจต่างไปตามประเภทโรงงานและแหล่งน้ำที่รับน้ำทิ้ง ควรตรวจสอบกับกรมโรงงานอุตสาหกรรมหรือผู้เชี่ยวชาญอีกครั้ง
การเก็บตัวอย่างน้ำทิ้งเพื่อตรวจวัดค่าตามมาตรฐานดูเพิ่มเติมได้ที่ บ่อบำบัดน้ำเสียคุณภาพไม่ผ่าน แก้ไขอย่างไร
เลือกผู้ออกแบบระบบบำบัดน้ำเสียอย่างไรดี?
ควรเลือกบริษัทที่สำรวจหน้างานจริง วิเคราะห์น้ำเสียก่อนออกแบบ และดูแลงานตั้งแต่ติดตั้งจนส่งมอบ เช็กลิสต์ที่โรงงานควรใช้มีดังนี้
- มีการสำรวจพื้นที่และเก็บตัวอย่างน้ำไปวิเคราะห์
- ออกแบบให้เหมาะกับลักษณะน้ำเสีย ไม่ใช้แบบสำเร็จรูปแบบเดียวกันทุกโรงงาน
- มีผลงานจริงในอุตสาหกรรมใกล้เคียงกัน
- มีระบบควบคุมอัตโนมัติ เช่น ตัวควบคุม pH
- ส่งมอบงานพร้อมทดสอบเดินระบบ และสอนพนักงานใช้งาน
- ให้ความสำคัญกับความปลอดภัยในการใช้กรดและด่าง
ทีมช่าง M-TECH WATER SOLUTION ที่หน้างานจริงดูบริการทั้งหมดได้ที่ บริการออกแบบและติดตั้งระบบบำบัดน้ำเสีย หรือดู ผลงานบำบัดน้ำเสียโรงงานอาหาร
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ระบบบำบัดน้ำเสียเคมีเหมาะกับโรงงานประเภทไหน?
เหมาะกับโรงงานที่น้ำเสียเป็นกรดหรือด่างสูง เค็ม ขุ่นมาก หรือมีสารเคมีปน เช่น โรงงานของหมักดอง โรงงานฟอกย้อม และโรงงานชุบโลหะ
ระบบบำบัดน้ำเสียเคมีช่วยลดกลิ่นได้ไหม?
ได้ส่วนหนึ่ง เพราะระบบแยกสารแขวนลอยที่เป็นต้นเหตุของกลิ่นออกไป ถ้าต้องการลดกลิ่นและสีมากขึ้น ควรเสริมถังกรองถ่านกัมมันต์
PAC กับโพลิเมอร์ต่างกันอย่างไร?
PAC ทำหน้าที่ทำให้อนุภาคเล็ก ๆ เริ่มจับตัวกัน ส่วนโพลิเมอร์ช่วยรวมตะกอนเล็กให้เป็นก้อนใหญ่ที่จมตัวเร็วขึ้น โดยทั่วไปจะใช้ทั้งสองตัวร่วมกัน
ตะกอนจากระบบเคมีนำไปทำปุ๋ยได้ไหม?
ไม่ควร เพราะตะกอนมีสารเคมีตกค้าง ต้องส่งให้ผู้รับกำจัดที่ได้รับอนุญาตจากกรมโรงงานอุตสาหกรรม
ติดตั้งระบบบำบัดน้ำเสียใช้เวลานานแค่ไหน?
ขึ้นอยู่กับขนาดโรงงานและสภาพหน้างาน ต้องสำรวจพื้นที่และวิเคราะห์น้ำเสียก่อนจึงจะประเมินระยะเวลาได้แม่นยำ
ปรึกษาปัญหาน้ำเสียโรงงานกับ M-TECH WATER SOLUTION
ถ้าโรงงานของคุณมีน้ำเสียขุ่น สีเข้ม กลิ่นแรง หรือตรวจแล้วไม่ผ่านมาตรฐาน ทีมวิศวกรและช่างของ M-TECH พร้อมสำรวจหน้างานและออกแบบระบบบำบัดน้ำเสียที่เหมาะกับโรงงานของคุณ
- โทร: 096-565-1635
- LINE ID: @m-tech
- อีเมล: Sales@m-tank.com
- พื้นที่ให้บริการ: กรุงเทพฯ ปริมณฑล และทั่วประเทศ
- FACEBOOK: อันดับ 1 แก้ปัญหาน้ำเสียโรงงาน By M-Tech
